Na hasło "PRACA W RÓWNOWADZE" 50 PLN zniżki na pierwsze 10 sesji indywidualnych z nową osobą. Zapłać 180 PLN, zamiast 230 PLN. STACJONARNIE: WARSZAWA. ONLINE: BEZ GRANIC. JĘZYKI: POLSKI I ANGIELSKI.
Neuroróżnorodność w pracy: między przeciążeniem, a potencjałem.
5 maja 2026
Właśnie dlatego temat neuroróżnorodności coraz częściej pojawia się w rozmowie o dobrostanie i wypaleniu zawodowym. Nie chodzi tu o modę ani o etykietowanie ludzi. Chodzi o lepsze rozumienie tego, że różnice w funkcjonowaniu układu nerwowego mogą wpływać na to, co w pracy wspiera, a co przeciąża.
Badania (Doyle, 2020) sugerują, że u części osób neuroatypowych trudności i mocne strony występują równolegle. To nie jest obraz „samego deficytu”, ale też nie powód do idealizowania. Najbardziej pomocne bywa patrzenie na człowieka całościowo: z jego zasobami, ograniczeniami, w konkretnym środowisku pracy.
Tomek Kmiecik
Praca może być miejscem satysfakcji, rozwoju i poczucia sensu. Może też stać się źródłem narastającego napięcia, zwłaszcza wtedy, gdy codzienne wymagania mijają się z tym, jak dana osoba przetwarza informacje, organizuje działanie czy reaguje na bodźce.
Właśnie dlatego temat neuroróżnorodności coraz częściej pojawia się w rozmowie o dobrostanie i wypaleniu zawodowym. Nie chodzi tu o modę ani o etykietowanie ludzi. Chodzi o lepsze rozumienie tego, że różnice w funkcjonowaniu układu nerwowego mogą wpływać na to, co w pracy wspiera, a co przeciąża.
Badania (Doyle, 2020) sugerują, że u części osób neuroatypowych trudności i mocne strony występują równolegle. To nie jest obraz „samego deficytu”, ale też nie powód do idealizowania. Najbardziej pomocne bywa patrzenie na człowieka całościowo: z jego zasobami, ograniczeniami, w konkretnym środowisku pracy.
Co najczęściej bywa trudne?
W badaniach (Doyle, 2020) regularnie powraca temat tzw. funkcji wykonawczych. To zbiór procesów, które pomagają nam planować, porządkować zadania, utrzymywać uwagę, decydować, co jest teraz najważniejsze, i kończyć to, co zaczęliśmy. Gdy te obszary są mniej stabilne, zwykły dzień pracy może kosztować znacznie więcej energii niż widać to z zewnątrz.
W praktyce może to oznaczać trudność z rozpoczynaniem zadań, chaos przy wielu równoległych obowiązkach, napięcie podczas spotkań, przeciążenie nadmiarem bodźców albo wrażenie, że trzeba stale nadrabiać. W badaniu (Oscarsson i in., 2022) z udziałem pracujących dorosłych z ADHD uczestnicy opisywali m.in. przytłoczenie, poczucie „niedowożenia”, wrażliwość na krytykę i na atmosferę w pracy oraz nawroty wyczerpania.
U części osób dodatkowym obciążeniem jest maskowanie, czyli ukrywanie trudności i dopasowywanie się za wszelką cenę do oczekiwań otoczenia. Na krótką metę bywa to sposobem radzenia sobie. Na dłuższą może zwiększać koszt psychiczny pracy.
W praktyce może to oznaczać trudność z rozpoczynaniem zadań, chaos przy wielu równoległych obowiązkach, napięcie podczas spotkań, przeciążenie nadmiarem bodźców albo wrażenie, że trzeba stale nadrabiać. W badaniu (Oscarsson i in., 2022) z udziałem pracujących dorosłych z ADHD uczestnicy opisywali m.in. przytłoczenie, poczucie „niedowożenia”, wrażliwość na krytykę i na atmosferę w pracy oraz nawroty wyczerpania.
U części osób dodatkowym obciążeniem jest maskowanie, czyli ukrywanie trudności i dopasowywanie się za wszelką cenę do oczekiwań otoczenia. Na krótką metę bywa to sposobem radzenia sobie. Na dłuższą może zwiększać koszt psychiczny pracy.
Gdzie są mocne strony?
Równolegle literatura (Doyle, 2020) opisuje możliwe zasoby: kreatywność, szybkie generowanie pomysłów, myślenie poza schematem, dobrą pamięć do szczegółów, zdolności wzrokowo-przestrzenne, a w niektórych przypadkach także bardzo silne skupienie na zadaniu, które jest angażujące.
Ważne jednak, by nie robić z tego obowiązkowej listy „supermocy”. Nie każda osoba neuroatypowa będzie świetna w tym samym. Badacze Tomczak i Kulikowski (2024) wprost zaznaczają, że pracownicy neuroatypowi są bardzo zróżnicowaną grupą.
Bardziej uczciwe jest inne ujęcie: pewne cechy mogą stać się zasobem wtedy, gdy warunki pracy są dobrze dopasowane. To, co w jednym środowisku będzie obciążeniem, w innym może stać się atutem.
Ważne jednak, by nie robić z tego obowiązkowej listy „supermocy”. Nie każda osoba neuroatypowa będzie świetna w tym samym. Badacze Tomczak i Kulikowski (2024) wprost zaznaczają, że pracownicy neuroatypowi są bardzo zróżnicowaną grupą.
Bardziej uczciwe jest inne ujęcie: pewne cechy mogą stać się zasobem wtedy, gdy warunki pracy są dobrze dopasowane. To, co w jednym środowisku będzie obciążeniem, w innym może stać się atutem.
Kiedy rośnie ryzyko wypalenia zawodowego?
Z badań (Oscarsson i in., 2022) wynika, że samo wypalenie zawodowe nie musi wyglądać inaczej niż u innych pracowników. Różnica polega raczej na tym, co szybciej wyczerpuje zasoby. W modelu wymagań i zasobów pracy ryzyko rośnie wtedy, gdy wymagań jest dużo, a wsparcia, jasności i możliwości regulacji mało.
Szczególnie obciążające bywają:
Szczególnie obciążające bywają:
- niejasne polecenia, chaos organizacyjny i częste zmiany,
- nadmiar bodźców, hałas, brak miejsca do wyciszenia,
- konieczność ciągłego „spinania się” i ukrywania trudności,
- brak zrozumienia ze strony przełożonych i zespołu.
Cieszymy się, że czytasz nasz artykuł.
To oznacza, że interesujesz się zdrowiem
psychicznym swoim lub innych. Czujemy się w obowiązku wspomnieć, że
wypalenie zawodowe ma wiele twarzy, a
każdego człowieka dotyka w inny sposób.
Bardzo ważne jest rozpoznanie wypalenia zawodowego w jak najwcześniejszym stadium i podjęcie pracy nad jego wyleczeniem. Pamiętaj, wypalenie zawodowe to nie choroba, to nie powód do wstydu, to nie oznaka słabości. Warto umówić się na konsultację ze specjalistą, aby zadbać o swoją energię życiową.
Co warto obserwować u siebie?
Nie chodzi o autodiagnozę, ale o uważność. Sygnałem ostrzegawczym może być nie tylko zmęczenie, lecz także to, że praca wymaga coraz większego wysiłku przy coraz mniejszym poczuciu sprawczości.
Warto zatrzymać się, gdy coraz częściej pojawia się:
Warto zatrzymać się, gdy coraz częściej pojawia się:
- poczucie przeciążenia, chaosu albo „ciągłego bycia w tyle”,
- drażliwość, napięcie, większa wrażliwość na krytykę,
- trudność z regeneracją po pracy,
- spadek skuteczności mimo dużego wysiłku,
- rosnąca potrzeba ukrywania trudności i działania ponad siły.
Co może realnie pomagać?
Badania i przeglądy wskazują raczej na małe, konkretne dostosowania niż na wielkie rewolucje.
Pomocne bywają:
- większa przewidywalność
- bardziej konkretne komunikaty
- dzielenie zadań w zespole zgodnie z mocnymi stronami
- możliwość pracy w spokojniejszym otoczeniu
- elastyczność organizacyjna
- narzędzia wspierające planowanie
Ważna wiadomość jest też taka, że czasem problemem nie jest „za mała odporność”, ale niedopasowane warunki pracy.
Na koniec
Jeśli odnajdujesz w tym opisie siebie, nie musisz od razu wiedzieć, czy to już wypalenie zawodowe, czy tymczasowe przeciążenie pracą. Często pierwszy krok polega po prostu na nazwaniu tego, co się dzieje, i sprawdzeniu, co najbardziej obciąża, a co naprawdę pomaga.
Szukanie wsparcia nie jest przesadą. Jest formą dbania o siebie, szczególnie wtedy, gdy od dawna funkcjonujesz na zasadzie „jakoś to będzie”, ale coraz większym kosztem.
Fundacja NIEWYPALSIĘ tworzy miejsce, w którym można spokojnie przyjrzeć się objawom przeciążenia, lepiej zrozumieć własne funkcjonowanie i poszukać efektywnych sposobów wsparcia. Kontakt z psychologiem może pomóc uporządkować to, co dziś wydaje się chaosem, i znaleźć drogę, która będzie bardziej dostosowana do Ciebie niż tylko formą przetrwania.
Bibliografia:
Szukanie wsparcia nie jest przesadą. Jest formą dbania o siebie, szczególnie wtedy, gdy od dawna funkcjonujesz na zasadzie „jakoś to będzie”, ale coraz większym kosztem.
Fundacja NIEWYPALSIĘ tworzy miejsce, w którym można spokojnie przyjrzeć się objawom przeciążenia, lepiej zrozumieć własne funkcjonowanie i poszukać efektywnych sposobów wsparcia. Kontakt z psychologiem może pomóc uporządkować to, co dziś wydaje się chaosem, i znaleźć drogę, która będzie bardziej dostosowana do Ciebie niż tylko formą przetrwania.
Bibliografia:
- Doyle, N. (2020). Neurodiversity at work: a biopsychosocial model and the impact on working adults. British medical bulletin, 135(1), 108-125.
- Grimm, A. R. ADHD at the Workplace – Focus Unleashed.
- Oscarsson, M., Nelson, M., Rozental, A., Ginsberg, Y., Carlbring, P., & Jönsson, F. (2022). Stress and work-related mental illness among working adults with ADHD: a qualitative study. BMC psychiatry, 22(1), 751.
- Tomczak, M. T., Kulikowski, K. (2024). Toward an understanding of occupational burnout among employees with autism–the Job Demands-Resources theory perspective. Current Psychology, 43(2), 1582-1594.
Ten artykuł napisał dla Ciebie Tomek Kmiecik
Więcej informacji o autorze znajdziesz tutaj